این شرکت هواپیمایی دولتی و
بزرگترین شرکت هواپیمایی ایران است . و پایگاه آن در در تهران
قرار دارد.
این شرکت از هنگام تأسیس در سال ۱۳۴۰ تا سال ۱۳۵۷ «هواپیمایی
ملی ایران» نام داشت که به اختصار «هما» نیز خوانده میشد. نام
رسمی بینالمللی آن از آغاز تا کنون ایران ایر است و در واقع
حامل پرچم ایران است و به 20 مقصد طبق برنامه و 5 مقصد به صورت
چارتر ارائه سرویس می دهد.
ناوگان باری این شرکت مشغول فعالیت به 35 مقصد بین المللی و 25
مقصد داخلی می باشد.
تاریخچه
: گروهی از بازرگانان ایرانی در سال ۱۹۴۶، نخستین شرکت هواپیمایی
حامل پرچم ایران را با نام ایرانین ایرویز تأسیس نمودند. این
شرکت به جابجایی مسافر و بار در مسیرهای داخلی و منطقه ای
میپرداخت و علاوه بر آن یک پرواز هفتگی باری نیز به اروپا
انجام میداد. ناوگان آن از تعدادی هواپیمای Douglas DC-3s
تشکیل شده بود. بعدها تعدادی هواپیمای Douglas DC-4 و Vickers
Viscount نیز به ناوگان ایرانین ایرویز اضافه شد.
در سال ۱۹۵۴، یک شرکت هواپیمایی خصوصی دیگر به نام پرشین
ایرسرویسز (پاس) در تهران تشکیل شد. پاس فعالیت های خود را در
زمینه حمل بار آغاز کرد و بعدها به حمل مسافر در مسیرهای داخلی
منتهی به تهران نیز پرداخت. این شرکت در سال ۱۹۶۰ پروازهای
بینالمللی خود را در مسیرهای اروپایی آغاز نمود. این مسیرها
شامل تهران- لندن، تهران- پاریس، تهران- ژنو و تهران-بروکسل
میشد. این پروازها با استفاده از هواپیماهای Douglas DC-7C
اجاره شده از شرکت سابنا انجام میگرفت.
در روز ۲۴ فوریه سال ۱۹۶۲، دو شرکت ایرانین ایرویز و پرشین
ایرسرویسز در یکدیگر ادغام شده و شرکت هواپیمایی ملی ایران
(هما)، با نام بینالمللی ایران ایر تاسیس گشت. این شرکت ملی
اعلام شد و تمام امکانات و پرسنل دو شرکت مذکور را در اختیار
گرفت. در همان زمان نشان هما برای این شرکت تازه تأسیس طراحی
گشت.
هما پروازهای خود را با بهرهگیری از هواپیماهای داگلاس
Douglas DC-3s ، Douglas DC-6، Vickers Viscount و Avro York
آغاز نمود و در سال ۱۹۶۴ به عضویت کامل یاتا در آمد. دوران طلایی
اولین پرواز هما با هواپیماهای جت در سال ۱۹۶۵ با استفاده از
یک فروند Boeing 727-100 در مسیر تهران- بیروت انجام شد. پس از
آن شرکت تصمیم به تبديل تمام ناوگان خود به هواپیماهای جت
گرفت. با شروع دهه ۱۹۷۰ عصر طلایی هما نیز آغاز گشت. در سال
۱۹۷۱ تعدادی Boeing 737-100 و در سال ۱۹۷۴ تعدادی Boeing
727-200 وارد ناوگان شرکت شد. همچنین تحویل هواپیماهای گران
قیمت Boeing747 از نوع ۱۰۰ و ۲۰۰ و اس پی از سال ۱۹۷۵ آغاز
گشت.
در میانه دهه هفتاد میلادی، هما پروازهای بدون توقف بسیاری را
به طور روزانه به قاره اروپا انجام میداد، در این دوره
هواپیمایی ملی ایران تنها در مسیر تهران- لندن بیش از سی پرواز
هفتگی انجام میداد. خط هوایی تهران به فرودگاه جان اف کندی
نیویورک در سال ۱۹۷۵ با بهرهگیری از Boeing 707 و با یک توقف
در فرودگاه هیثرو لندن آغاز شد. با خرید چند فروند Boeing
747-SP ، هما این هواپیماهای دوربرد را در مسیر تهران-نیویورک
به کار گرفت و به این ترتیب طولانی ترین خط هوایی بدون توقف
جهان را راه اندازی کرد.
در ۸ اکتبر سال ۱۹۷۲ هما قرارداد خرید دو فروند هواپیمای مافوق
صوت کنکورد را با کنسرسیوم انگلیسی- فرانسوی آن به امضا رساند.
البته اين هواپيماها هرگز به ناوگان هما وارد نشدند، چرا كه در
آوریل ۱۹۸۰ با توجه به روی دادن انقلاب ايران و دگرگون شدن
سياستهای حكومت، این قرارداد فسخ شد. هما آخرین شرکت هوایی
خارجی بود که قرارداد خرید این هواپیما را فسخ میکرد.
در سال ۱۹۷۸ هما ۶ فروند ایرباس مدل A300 را برای به کارگیری
در مسیرهای محلی از شرکت اروپایی ایرباس خریداری کرد و نخستین
بهره بردار هواپیماهای ایرباس در خاورمیانه لقب گرفت. در پایان
این سال هما به بیش از ۳۱ مقصد در داخل و خارج از ایران، از
پکن و توکیو تا نیویورک به طور روزانه پرواز میکرد و در حال
راهاندازی خطوط هوایی جدیدی به مقصد لس آنجلس و سیدنی بود.
در سال های پایانی دهه هفتاد، هواپیمایی ملی ایران به عنوان رو
به رشدترین شرکت هواپیمایی جهان شناخته میشد و در عین حال یکی
از ایمنترین، مدرنترین، و پردرآمدترین شرکتهای هواپیمایی
دنیا نیز به شمار میرفت. در سال ۱۹۷۶ هما پس از شرکت
استرالیایی کوانتاس ایمن ترین شرکت هوایی جهان لقب گرفت. (تا
پیش از انقلاب اسلامی تنها حادثه هما مربوط به سقوط یک فروند
داگلاس دی سی ۳ این شرکت در سال ۱۹۵۲ میشد.) در آن سال ها هما
سعی داشت از موقعیت استراتژیک ایران به عنوان نقطهای میان شرق
و غرب عالم به نحو احسن استفاده کرده و ایران را به مرکز
ترانزیت بار و مسافر در جهان تبدیل کند. این روند با انقلاب
اسلامی ۱۹۷۹ به كلی متوقف شد.
پس از انقلاب
پس از پیروزی انقلاب ایران، با دگرگون شدن سیاستهای حکومت،
انجام برخی پروازهای بینالمللی هما تغییر نمود و از ۲۶ فوریه
۱۹۷۹، تعدادی از آنها نظیر تهران-تل آویو به کلی تعطیل شد.
همچنین تهران به تنها مرکز انجام پروازهای بینالمللی شرکت
تبدیل شد و قرار شد فرودگاه بینالمللی شیراز تنها در موقع
لزوم مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین تمام فرودگاههای ایران
به جز فرودگاه مهرآباد شبکه پروازهای بینالمللی خود را از دست
دادند.
آخرین فرود هما در فرودگاه جان اف کندی نیویورک در روز ۷
نوامبر سال ۱۹۷۹ اتفاق افتاد. دولت آمریکا پرواز روز بعد هما
را درحالی که برای فرود آماده میشد به فرودگاه مونترال تغییر
مسیر داد و اعلام کرد به دلیل تنشهای ایجاد شده در روابط دو
کشور در جریان اشغال سفارت آمریکا در تهران، هواپیماهای ایرانی
حق فرود در هیچ یک از فرودگاههای ایالات متحده را ندارند. این
خط هوایی پس از گذشت ۲۸ سال هنوز بازگشایی نشدهاست. در سال
۲۰۰۵ و در جریان سفر محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران به
مقر سازمان ملل وی با جمعی از ایرانیان مقیم آمریکا دیدار نمود
و با توجه به درخواستهای مکرر آنان به رئیس سازمان هواپیمایی
کشوری ایران دستور داد به پیگیرِی راه اندازی مجدد این مسیر
هوایی بپردازد. با وجود نامه نگاریهای صورت گرفته از سوی
ایران هنوز پاسخی از طرف آمریکا دریافت نشدهاست. با تعطیلی خط
هوایی نیوِیورک هواپیماهای Boeing 747-SP هما به طور گسترده در
مسیرهای آسیایی و اروپایی به کار گرفته شدند. در سال 1980
تعداد 6 فروند هواپیمای ایرباس A300-B2K نو به ناوگان هما
اضافه شد.
نام رسمی شرکت در سال ۱۹۸۱ به هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران
تغییر یافت. در این سال هما 7/1 میلیون مسافر را جابجا کرد.
با آغاز دهه ۱۹۹۰ میلادی با وجود افزایش شدید تقاضا برای
سفرهای هوایی، به دلیل تحریمهای اعمال شده علیه صنعت هوایی
ایران از سوی آمریکا، هما تنها توانست ابتدا 6 فروند هواپیمای
کوچک Fokker 100 و بعدها 5 فروند دیگر از این هواپیما را از
شرکت سازنده هلندی آن خریداری کند.
از مهم ترین اتفاقات دیگر دهه نود میلادی برای هما میتوان به
راه اندازی شرکتهای هواپیمایی خصوصی در ایران اشاره کرد. با
توجه به سیاستهای دولت ایران در زمان ریاست جمهوری اکبر هاشمی
رفسنجانی شرکتهای هواپیمایی مختلفی مانند هواپیمایی ماهان،
هواپیمایی کاسپین و کیش ایر تأسیس شدند که به انحصار هما در
پروازهای داخلی و خارجی پایان بخشیدند. در حال حاضر شرکت
هواپیمایی در حال رشد ماهان را میتوان مهم ترین رقیب داخلی
هما ارزیابی کرد.
در سالهای پایانی دهه ۱۹۹۰ با توجه به بهبود روابط جمهوری
اسلامی ایران با اروپا در دوره ریاست جمهوری سیدمحمدخاتمی، هما
توانست قرارداد خرید چند فروند هواپیمای مدرن ایرباس A330-200
را با شرکت اروپایی ایرباس نهایی کند، این قرارداد هم در سال
۲۰۰۱ با توجه به فشارهای ایالات متحده آمریکا لغو شد. در همان
سال این شرکت 5 فروند ایرباس A310-200 و یک عدد A310-300 را به
صورت دسته دوم از ترکیه خریداری کرد. از جدیدترین اقدامات هما
میتوان به خرید دو فروند ایرباسA300-600 دسته دوم از شرکت
المپیک ایرلاینز یونان اشاره کرد.
ساختار سازمانی
هما در حال حاضر یک شرکت کاملاً دولتی است. اين شركت در مجموع
۸۸۸۷ نفر را در استخدام خود دارد، كه از اين تعداد ۱۱۹۸ نفر
خدمه پرواز، ۱۷۳۲ نفر تكنسين پرواز و نگهداری هواپيما و ۱۹۰۰
نفر نيز كارمندان و كاركنان بخش های خدماتی هستند.
ناوگان :
این شرکت دارای 57 فروند هواپیما شامل 10 عدد ایرباس A300 B2 و
A300 B4 ، 4 عدد ایرباس A300-600 ، 8 عدد ایرباس A310 ، 3 عدد
A320 ، 4 عدد Boeing 727 ، 10 عدد Boeing 747 و 17 عدد Fokker
100 و یکعدد هواپیمای MD-82 که در حال حاضر 47 فروند در حال
سرویس دهی و 10 فروند غیر فعال می باشد.
میانگین سنی هواپیماهای ایران ایر 6/22 سال می باشد. مقاصد : شرکت هواپیمایی ایران ایر در 28 مقصد داخلی و 32 مقصد
بین المللی مشغول فعالیت می باشد که لیست مقاصد در زیر مشاهده
می شود:
سوانح هوایی:
25 دسامبر سال 1952 سقوط هواپیمای DC-3 در تهران و کشته شدن 27
نفر و 2 نفر نجات یافته21 ژانویه سال 1980 سقوط Boeing 727-86
در نزدیکی تهران و کشته شدن 8 نفر خدمه پروازی و 120 مسافر3
جولای 1988 منهدم شدن ایرباس A300 توسط ناو آمریکایی در خلیج
فارس و کشته شدن 16 نفر خدمه پرواز و 274 نفر مسافر2 ژانویه
2008 خروج هواپیمای Fokker 100 به دلیل بارش شدید برف در
فرودگاه مهرآباد ، مقصد این پرواز شیراز بود و از 100 نفر
مسافر این پرواز کسی آسیبی ندید.
